İş Kazası Tazminatı Nedir, Nasıl Alınır?

İş kazası tazminatı, çalışma sırasında yaralanan işçinin uğradığı maddi ve manevi zararların karşılanması için talep edilir. Kaza işyerinde yaşanmak zorunda değildir. İşverenin verdiği iş yapılırken, işyeri dışında görev sırasında, servisle işe gidip gelirken, yükleme boşaltma esnasında, şantiyede, fabrikada, depoda, inşaatta veya işverenin denetimi altındaki alanda meydana gelen olay iş kazası sayılır.

İş kazası dosyalarında ilk soru şudur: Kaza çalışma ile bağlantılı mı? İşçi o sırada işverenin verdiği işi mi yapıyordu? Olay işin yürütümü sırasında mı yaşandı? Bu bağ kuruluyorsa olay iş kazasıdır. İşçinin kusurlu olması iş kazası niteliğini ortadan kaldırmaz. Kusur yalnızca tazminat miktarını etkiler.

İş Kazası Nasıl Kayda Geçer?

İş kazasında ilk kayıt hastanede başlar. Acil giriş formu, epikriz raporu, adli vaka kaydı, röntgen, tomografi, MR, ameliyat notu ve istirahat raporları dosyanın temel belgeleridir. Hastaneye gidildiğinde olayın iş kazası olduğu açıkça söylenmelidir. Raporlarda kazanın işyerinde veya çalışma sırasında meydana geldiği yazmalıdır.

İşveren kazayı SGK’ya bildirmekle yükümlüdür. Bildirim yapılmazsa işçi kendisi SGK’ya başvurabilir. SGK iş kazası bildirimi, daha sonra rapor parası, sürekli iş göremezlik geliri, maluliyet oranı ve tazminat davası bakımından kritik rol oynar.

İşveren iş kazasını bildirmezse bu durum işçinin hakkını ortadan kaldırmaz. İşçi SGK’ya yazılı başvuru yapar. Olayın iş kazası olarak tespitini ister. Gerekirse SGK müfettiş incelemesi yapılır. Tanıklar dinlenir. Hastane kayıtları incelenir. İşyerinin çalışma düzeni araştırılır.

SGK Süreci Nasıl İşler?

SGK süreci iki ana başlıkta yürür. İlk aşama geçici iş göremezlik ödeneğidir. İşçi raporlu kaldığı günler için SGK’dan rapor parası alır. İş kazasında geçici iş göremezlik ödeneği, raporlu olunan her gün için gündeme gelir.

İkinci aşama sürekli iş göremezlik geliridir. İş kazası sonrası kalıcı hasar varsa SGK meslekte kazanma gücü kaybı oranını belirler. Oran yüzde 10 ve üzerindeyse sürekli iş göremezlik geliri bağlanır. Oran yüzde 10’un altında kalırsa SGK sürekli gelir bağlamaz.

SGK’nın verdiği oran her zaman kesin sonuç değildir. İşçi bu orana itiraz edebilir. Tazminat davasında mahkeme maluliyet oranını yeniden araştırabilir. Dosya Adli Tıp Kurumu’na gönderilebilir. SGK oranı ile mahkeme raporu arasında fark çıkarsa üst kurul süreci işletilir.

İş Kazasında Şikayet Süreci

İş kazasında yaralanma varsa ceza soruşturması gündeme gelir. İşverenin, iş güvenliği uzmanının, amirin veya sorumlu kişilerin ihmali varsa taksirle yaralama yönünden şikayet yapılabilir. Şikayet süresi çoğu dosyada 6 aydır. Bu süre kaçırılmamalıdır.

Şikayet dilekçesinde kaza tarihi, işyeri, olayın nasıl yaşandığı, alınmayan güvenlik önlemleri, tanıklar, kamera kayıtları, sağlık raporları ve işverenin kusurlu davranışları açıkça yazılmalıdır. Örneğin iş güvenliği eğitimi verilmemişse, koruyucu ekipman sağlanmamışsa, risk analizi yapılmamışsa, arızalı makineyle çalışma yaptırılmışsa veya vinçle yükleme sırasında sapancı ve işaretçi bulunmuyorsa bu eksikler özellikle belirtilmelidir.

Ceza soruşturması, tazminat davası için de güçlü delil üretir. Kolluk tutanağı, savcılık dosyası, bilirkişi raporu ve kusur tespiti daha sonra iş mahkemesinde kullanılabilir.

Maluliyet Tespiti Nasıl Yapılır?

İş kazası tazminatında en önemli aşamalardan biri maluliyet oranıdır. Maluliyet, işçinin kaza nedeniyle meslekte kazanma gücünü hangi oranda kaybettiğini gösterir. Bu oran tazminat hesabını doğrudan belirler.

Tedavi tamamlanmadan kesin maluliyet oranı alınmaz. Kırık, platin, vida, hareket kısıtlılığı, sinir hasarı, organ kaybı, el veya ayak fonksiyon kaybı, omurga yaralanması, görme kaybı, işitme kaybı ve kalıcı ağrı gibi sonuçlar sağlık kurulu tarafından incelenir.

Maluliyet oranında yalnızca yaralanmanın adı değil, işçinin mesleği de etkilidir. Aynı yaralanma masa başı çalışan kişiyle ağır işte çalışan kişi üzerinde aynı sonucu doğurmaz. İşçinin meslek kodu, yaptığı iş, kazanç durumu ve çalışma kapasitesi bu nedenle dosyada yer almalıdır.

İş Kazası Tazminat Kalemleri

İş kazasında tazminat tek başlık altında istenmez. Dosyaya göre farklı zarar kalemleri hesaplanır.

Geçici iş göremezlik zararı, işçinin raporlu kaldığı dönemde çalışamaması nedeniyle oluşan gelir kaybıdır. SGK rapor parası ödemişse bu ödeme hesaba katılır. Eksik kalan zarar işverenden istenir.

Sürekli iş göremezlik tazminatı, kalıcı maluliyet nedeniyle doğan kazanç kaybıdır. İşçinin yaşı, net geliri, maluliyet oranı ve kusur oranı bu hesabın temelidir.

Tedavi giderleri, işçinin cebinden yaptığı hastane, ilaç, fizik tedavi, medikal malzeme, protez, yol ve refakatçi harcamalarını kapsar. Özel hastane ödemeleri ve belgeli masraflar dosyaya eklenmelidir.

Bakıcı gideri, ağır yaralanmalarda ayrıca talep edilir. İşçi günlük ihtiyaçlarını tek başına karşılayamamışsa, ameliyat sonrası bakım aldıysa veya geçici süreyle yardıma muhtaç kaldıysa bakıcı gideri hesaplanır.

Manevi tazminat, kazanın işçi üzerinde bıraktığı acı, ameliyat süreci, kalıcı iz, hareket kaybı, yaşam kalitesindeki düşüş, psikolojik yıpranma ve olayın ağırlığına göre talep edilir.

Ölümlü iş kazalarında destekten yoksun kalma tazminatı gündeme gelir. Ölen işçinin eşi, çocukları, anne babası veya fiilen destek aldığı ispatlanan kişiler destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir.

İş Kazası Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

İş kazası tazminat hesabında temel veriler bellidir. İşçinin yaşı, net maaşı, gerçek geliri, mesleği, kusur oranı, maluliyet oranı, rapor süresi ve SGK ödemeleri birlikte hesaplanır.

Gerçek ücret çok önemlidir. Bordroda asgari ücret görünüyor fakat işçi daha yüksek maaş alıyorsa bu durum banka kayıtları, tanık beyanı, emsal ücret araştırması ve meslek koduyla ispatlanabilir. Tazminat hesabı gerçek gelir üzerinden yapılmalıdır.

Kusur oranı hesabı doğrudan etkiler. İşveren yüzde 100 kusurluysa hesaplanan zarar tam alınır. İşçinin de kusuru varsa tazminattan kusur oranında indirim yapılır. İş güvenliği önlemlerini almayan işverenin kusuru çoğu dosyada yüksek çıkar.

Maluliyet oranı arttıkça tazminat artar. Yüzde 5 maluliyet ile yüzde 30 maluliyet aynı sonucu doğurmaz. Kalıcı hasar ne kadar yüksekse sürekli iş göremezlik tazminatı o kadar yükselir.

SGK tarafından sürekli iş göremezlik geliri bağlanmışsa, bu gelirin rücuya tabi ilk peşin sermaye değeri maddi tazminat hesabında mahsup edilir. Böylece aynı zarar için iki kez ödeme yapılmasının önüne geçilir.

Tazminat Nasıl Alınır?

İş kazası tazminatı almak için önce dosya hazırlanır. SGK kaydı, hastane belgeleri, tanık bilgileri, işyeri eksikleri, fotoğraflar, kamera kayıtları, raporlar ve masraf belgeleri toplanır.

Daha sonra arabuluculuk süreci başlatılır. İş kazası tazminat taleplerinde dava açmadan önce arabuluculuk aşaması işletilir. Anlaşma sağlanırsa ödeme protokole bağlanır. Anlaşma olmazsa iş mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası açılır.

Mahkeme önce olayın iş kazası niteliğini, sonra işveren kusurunu, ardından maluliyet oranını inceler. Bu aşamalardan sonra aktüer bilirkişi tazminat hesabı yapar. Hesap raporunda geçici iş göremezlik, sürekli iş göremezlik, tedavi giderleri, bakıcı gideri ve manevi tazminat ayrı ayrı değerlendirilir.

İş Kazasında Zamanaşımı

İş kazası tazminatında zamanaşımı kural olarak 10 yıldır. Ancak şikayet süresi ile tazminat zamanaşımı karıştırılmamalıdır. Ceza şikayeti yönünden 6 aylık süre gündeme gelir. Maddi ve manevi tazminat davası daha uzun süre içinde açılabilir.

Buna rağmen beklemek doğru değildir. Çünkü zaman geçtikçe kamera kayıtları silinir, tanıklara ulaşmak zorlaşır, işyeri eksikleri giderilmiş gibi gösterilebilir. İş kazası dosyasında delil erken toplanırsa tazminat süreci daha güçlü ilerler.

Sonuç

İş kazası tazminatı, yalnızca rapor parası veya işverenin yapacağı küçük bir ödeme değildir. SGK bildirimi, ceza şikayeti, kusur incelemesi, maluliyet tespiti, aktüer hesaplama ve tazminat kalemleri birlikte yürütülür.

İşveren maddi yardım yapmadı diye işçinin hakkı kaybolmaz. Hastane masrafları, gelir kaybı, kalıcı iş gücü kaybı, bakıcı gideri, tedavi giderleri ve manevi zarar hukuki yolla talep edilir.

Doğru hazırlanmış iş kazası dosyasında olayın oluş şekli, iş güvenliği eksikleri, tanık anlatımları, SGK kayıtları, sağlık raporları ve gerçek gelir birlikte değerlendirilir. Tazminat hesabı da bu verilere göre yapılır. İş kazası geçiren işçi, yalnızca bugünkü zararını değil, kalıcı hasar nedeniyle gelecekte yaşayacağı kazanç kaybını da talep edebilir.